नाम साराचेही सार । शरणागत यमकिंकर
संत तुकाराम महाराजांचा हा अभंग नामस्मरण आणि नाममहिमा या विषयावरील अत्यंत गोड आणि प्रभावी अभंग आहे. हरिनामाची ताकद काय आहे आणि ते जीवाचा उद्धार कसे करते, याचे मर्म या चार चरणांत तुकोबारायांनी उलगडून दाखवले आहे. अभंगाचा सविस्तर भावार्थ (चरण-दर-चरण) १. “नाम साराचेही सार । शरणागत यमकिंकर ॥१॥” भावार्थ: या विश्वात, शास्त्रांत आणि वेद-उपनिषदांत अनेक साधना, कर्मकांडे आणि मार्ग सांगितले आहेत; परंतु या सर्वांमध्ये भगवंताचे 'नाम' हे सर्व तत्त्वांचे अंतिम सार (तत्व) आहे. मर्म: जो जीव अनन्यभावाने भगवंताच्या नामाचा आश्रय घेतो, त्याला प्रत्यक्ष यमराजाचे दूत (यमकिंकर) देखील काही करू शकत नाहीत. उलट, भगवंताच्या नामधारकासमोर यमदूतही नतमस्तक होतात आणि शरण येतात. म्हणजेच नामाच्या बळाने मृत्यूचे भय आणि जन्म-मरणाचा फेरा कायमचा संपतो. २. “उत्तमा उत्तम । वाचे बोला पुरुषोत्तम ॥२॥” भावार्थ: माणसाच्या वाणीला मिळालेले सर्वात उत्कृष्ट, पवित्र आणि श्रेष्ठ कार्य कोणते असेल, तर ते म्हणजे 'पुरुषोत्तम' (परमेश्वर/विठ्ठल) या एकाच नामाचा अखंड उच्चार करणे. मर्म: वाणीचा दुरुपयोग व्यर्थ बडबड, निंदा, नालस्ती ...
