पोस्ट्स

श्री नवनाथ कथासार अध्याय १

इमेज
  श्री नवनाथ   क थासार अध्याय १. कथासार नऊ नारायणांपैकी मच्छिंद्रनाथाचा जन्म, त्याची तपश्चर्या    ग्रंथारंभी मालुकवि म्हणतात- कलियुगास प्रारंभ झाला त्यावेळी लक्ष्मीकांताने नवनारायण यांना द्वारके स  बोलावून आणण्याकरिता आपल्या सेवकास पाठविले. त्यावेळ सुवर्णाच्या सिंहासनावर लक्ष्मीकांत बसला होता. जवळ उद्धवही होता. इतक्यात कवि, हरि, अंतरिक्ष, प्रबुद्धि, पिप्पलायन, अविर्होत्र (ऐरहोत्र), चमस, द्रुमिल, (ध्रुवमीन) आणि करभाज असे नऊ नारायण तेथे येऊन दाखल झाले. त्यास पाहताच हरीने सिंहासनाखाली येऊन मोठ्या गौरवाने त्यांस आलिंगन देऊन आपल्या सुवर्णाच्या सिंहासनावर बसविले. नंतर त्यांची षोडशोपचारांनी पूजा केली. तो मोठा समारंभाचा थाट पाहून कोणत्या कारणास्तव आम्हास बोलावून आणिले, असे नवनारायणांनी हरीस विचारिले. तेव्हा त्यांने त्यास सुचविले की, आपणा सर्वांना कलियुगात अवतार घ्यावयाचे आहेत. जसे राजहंस एका जुटीने समुद्राच्या उदकात जातात, त्याप्रमाणे आपण सर्व एकदम अवतार घेऊन मृत्युलोकात प्रगट होऊ. हरीचे असे भाषण ऐकून ते म्हणाले, जनार्दना ! आपण आम्हांस अवतार घ्यावयास सांगता, पण अवतार घ्...
टिप्पणी पोस्ट करा
अधिक वाचा

तिर्थी धोंडा पाणी । देव रोकडा सज्जनीं

  संत तुकाराम महाराज अभंग अर्थासहित तिर्थी धोंडा पाणी । देव रोकडा सज्जनीं ॥१॥ मिळालिया संतसंग । समर्पितां भलें अंग ॥ध्रु.॥ तिर्थी भाव फळे । येथें आनाड तें वळे ॥२॥ तुका म्हणे पाप । गेलें गेल्या कळे ताप ॥३॥ १. बाह्य तीर्थ विरुद्ध जिवंत देव (प्रथम चरण): "तिर्थी धोंडा पाणी । देव रोकडा सज्जनीं ॥"  या चरणातून तुकोबा तीर्थक्षेत्रांच्या बाह्य स्वरूपावर भाष्य करतात. तीर्थक्षेत्रांमध्ये केवळ पाषाणाच्या मूर्ती (धोंडा) आणि नद्यांचे पाणी असते, परंतु प्रत्यक्ष किंवा 'रोकडा' (तत्काळ अनुभवास येणारा) देव हा संत-सज्जनांच्या ठायी वास करतो. मंदिरातील देव विधींनी बांधलेला असतो, पण संतांच्या रूपात तो मानवी रूपात प्रत्यक्ष वावरत असतो. २. शरणागतीचे महत्त्व (ध्रुवपद): "मिळालिया संतसंग । समर्पितां भलें अंग ॥"  या ओळीत तुकोबा सुचवतात की, जर अशा खऱ्या संतांचा सहवास लाभला, तर तिथे आपला देहभाव किंवा अहंकार अर्पण करणे सर्वात हितकारक आहे. संतांच्या चरणी स्वतःला समर्पित केल्यामुळे माणसाचा उद्धार सुलभ होतो. ३. तीर्थांचे फळ आणि संतांचा प्रभाव (द्वितीय चरण): "तिर्थी भाव फळे । येथें आना...
टिप्पणी पोस्ट करा
अधिक वाचा

विश्वाचा जनिता – संत तुकाराम अभंग – 78

विश्वाचा जनिता: संत तुकाराम अभंग – 78 या अभंगातून तुकाराम महाराज सांगतात की, जो परमेश्वर संपूर्ण विश्वाचा निर्माता आहे, तो केवळ भक्ताच्या प्रेमामुळे त्याला वश होतो, त्याचे अव्यक्त स्वरूप त्यागून सगुण रूपात येतो आणि भक्ताच्या भावानुसार प्रेम करतो. १. परमेश्वराचे स्वरूप आणि भक्ताची सत्ता विश्वाचा जनिता । म्हणे यशोदेसि माता ॥१॥ विरोधाभास (Paradox): या चरणात भक्तीतील सर्वात मोठा चमत्कार सांगितला आहे. जो परमेश्वर 'विश्वाचा जनिता' (या संपूर्ण ब्रह्मांडचा निर्माता, पिता आणि नियंता) आहे, तोच भक्त यशोदेला 'माता' (आई) म्हणतो. अंकितता (वश होणे): याचा अर्थ असा की, त्याची सत्ता, त्याचे ऐश्वर्य यशोदेच्या शुद्ध वात्सल्य प्रेमापुढे गौण ठरते. यशोदेच्या प्रेमामुळे तो आपले विश्वरूप विसरून, एका सामान्य बालकाप्रमाणे वागतो. २. भक्ताचा अंकित आणि प्रेमाची जुळवणी ऐसा भक्तांचा अंकित । लागे तैसी लावी प्रीत ॥ध्रु.॥ भक्तांचा अंकित: हा अभंगाचा मुख्य विचार आहे. तो 'भक्तांचा अंकित' (भक्तांच्या प्रेमाला वश झालेला, अधीन असलेला) आहे. भक्ताचे प्रेम त्याला बांधून ठेवते. प्रेमाची जुळवणी: त...
टिप्पणी पोस्ट करा
अधिक वाचा